17 Mart 2019 Pazar

HENDEK SAVAŞI HAZRETİ ALİ VE AMR BİN ABD-Ü VEDD EL-‘ÂMİRİYY -HENDEK SAVAŞI-مقتل عمرو ابن عبد ود العامري بسيف الامام علي عليه السلام _ حرب الخندق


مقتل عمرو ابن عبد ود العامري بسيف الامام علي عليه السلام _ حرب الخندق
قوة وشجاعة عليّ بن أبي طالب رضي الله عنه ... يعرض الإسلام على أحد صناديد الكفر قبل مبارزته في غزوة الخندق




قوة وشجاعة عليّ بن أبي طالب رضي الله عنه
حوار: حسني كمال
سنتناول كل يوم من أيام شهر رمضان الكريم شخصية إسلامية لها باع طويل في صنع التاريخ الإسلامي.. وشخصية اليوم هي عليّ بن أبي طالب أول خليفة من بني هاشم.
شهد عليَّ بن أبي طالب كل الغزوات عدا تبوك؛ لأن النبي استخلفه في أهله.. أقوى حوار بين عليَّ بن أبي طالب وعمرو بن عبد ود.. عليَّ يصرع أحد صناديد الشرك والكفر بضربة سيف واحدة.. النبي يحفر بيده الشريفة مع الصحابة الخندق ويقسم العمل بينهم بالتساوي.. عليّ كان صاحب الراية في غزوة خيبر.. كان عليّ من النبي بمنزلة هارون من موسى.. ولنعرف أكثر مناقب أمير المؤمنين عليّ بن أبي طالب أجرت "بوابة الأهرام" هذا الحوار مع الدكتور محمود عبده نور أستاذ التاريخ الإسلامي، بجامعة الأزهر..

 وإلى نص الحوار:
** ماهو تاريخ بطولات سيدنا عليَّ، رضي الله عنه وأرضاه في حياة النبي" صلى الله عليه وسلم"؟
بطولات سيدنا عليَّ بن أبي طالب، كثيرة، فقد حضر جميع المشاهد ما عدا تبوك.
قال ابن الأثير: أجمع أهل التاريخ والسند، الرواة، على أنه عليّ بن أبى طالب، شهد بدرًا وغيرها من المشاهد، وأنه لم يشهد غزوة تبوك لا غير؛ لأن النبي "صلى الله عليه وسلم"، خلفه على أهله في هذه الغزوة.
وبالفعل استخلفه النبي "صلى الله عليه وسلم" قبل ذلك، في هجرته، عندما هاجر إلى يثرب، فأمر علياً، أن ينام مكانه في الفراش، وأن يؤدي إلى كل ذي حق حقه، ففعل ذلك عليَّ، ثم لحق بعد ذلك بالنبي "صلى الله عليه وسلم"، إلى المدينة، قال النبي "صلى الله عليه وسلم"، ادعوا لي عليًا، قيل يارسول الله، لا يقدر أن يمشي، وقد تورمت قدماه وأدميتا، فأتاه النبي "صلى الله عليه وسلم"، فلما رآه اعتنقه وبكى، فتفل النبي "صلى الله عليه وسلم"، في يديه ومسح بهما رجليه، ودعا له بالعافية، فلم يشتك منهما بعد ذلك حتى استشهد عليَّ رضي الله عنه وأرضاه.
غزوة الخندق
** ما أهم الغزوات التي أظهر فيها الإمام عليَّ بطولاته؟
لمّا نقضت بنو قريظة صلحها مع رسول الله "صلى الله عليه وسلم"، وانضمَّت إلى صفوف المشركين، تغيَّر ميزان القوى لصالح أعداء الإسلام. فتحزّبت قريش والقبائل الأُخرى، ومعهم اليهود على رسول الله "صلى الله عليه وسلم" وعلى المسلمين.
وكان يقود الأحزاب أبوسفيان، فقاموا بتطويق المدينة بعشرة آلاف مقاتل؛ ممَّا أدَّى إلى انتشار الرُعب بين صفوف المسلمين، وتزَلْزَلَت نفوسهم، وظَنّوا بالله الظنونا، كما قال الله تعالى: (إِذْ جَاؤُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَإِذْ زَاغَتْ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللهِ الظُّنُونَا)، استشار رسول الله "صلى الله عليه وسلم" أصحابه في معالجة الهجوم المتوقّع من قبل العدو على المدينة المنوّرة، فأجمع رأيهم على البقاء في المدينة ومحاربة القوم إن جاءوا إليهم، كما توصّلوا إلى حفر خندق يحصّن المسلمين من أعدائهم.
وبدأوا بحفر الخندق حول المدينة باتجاه العدو، وخرج النبي "صلى الله عليه وسلم" مع المسلمين ليشاركهم في حفر هذا الخندق، وتقسيم العمل بينهم، وكان يحثّهم ويقول: (لا عيش إلاّ عيش الآخرة، اللهم اغفر للأنصار والمهاجرة).
أقوى المبارزات
لم يدع المنافقون والمتقاعسون تثبيط العمل برغم الهمّة والحماس الذي أبداه المسلمون، لقد استطاعت مجموعة من العدو عبور الخندق، وكان من بينهم عمرو بن عبد ودٍّ، فراح يصول ويجول، ويتوعَّد ويتفاخر ببطولته، وينادي: هل من مبارز؟ فلم يجبه أحد حتّى قال: ولَقَدْ بُحِحْتُ من النداء ... بجمعكم هَلْ مِنْ مُبارزْ... وَوَقفْتُ إذ جَبنَ المُشَجَّعُ... مَوقفَ البَطَل المناجِزْ... إنّي كذلك لم أزلْ... متسرّعاً نحو الهزاهز... إنّ السماحة والشجاعة... في الفتى خيْرُ الغرائز!!
فقام الإمام عليّ وقال: أنا له يارسول الله، فقال له النبي "صلى الله عليه وسلم"، اجلس إنه عمرو، فقال الإمام علي، رضي الله عنه وأرضاه، وإن كان عمروًا، فأذن له النبي "صلى الله عليه وسلم"، وأعطى له سيفه الشهير (ذا الفقار)، وألبسه درعه، وعممه بعمامته.. ثمّ قال "صلى الله عليه وسلم"، إلهي أخذت عبيدة منّي يوم بدر، وحمزة يوم أُحد، وهذا أخي، وابن عمّي، فلا تَذَرني فردًا، وأنت خير الوارثين.. ونزل عليَّ الميدان، ويمتلكه الثقة بالله، والنصر المبين، وقال كلامه الشهير ردًا على عمرو بن عبد ود:
لا تعجلنَّ فقد أتاك ... مجيبُ صوتكَ غير عاجزْ
ذُونية وَبصيرة ... والصدقُ مُنجي كلّ فائز
إنّي لأرجو أن أُقيمَ ... عليكَ نائحة الجنائزْ
مِنْ ضَرْبَة نَجلاء يَبقى ... ذكرُها عِندَ الهَزاهِزْ
ثمّ خاطب ابن عبد ودٍّ بقوله: (يا عمرو، إنّك كنت تقول لا يدعوني أحد إلى واحدة من ثلاث إلاّ قبلتها).
قال عمرو: أجل.
فقال عليَّ، (فإنّي أدعوك أن تشهد أن لا إله إلاّ الله، وأنّ محمّداً رسول الله، وتسلم لربّ العالمين).
فقال : يا ابن أخي أخّر عنّي هذه.
فقال له: ( أما أنّها خير لك لو أخذتها).
ثمّ قال عليَّ: ( وأُخرى ترجع إلى بلادك، فإن يك محمّد صادقًا كنت أسعد الناس به، وإن يك كاذبًا كان الذي تريد).
قال: هذا ما لا تتحدّث به نساء قريش أبدًا.
ثمّ قال عليَّ، فالثالثة، أدعوكَ إلى البراز).

فقال عمرو: إنّ هذه الخصلة ما كنت أظنّ أن أحدًا من العرب يرومني عليها، ولم يا ابن أخي؟ إنّي لأكره أن أقتل الرجل الكريم مثلك، وقد كان أبوك لي نديمًا.
فردَّ علياً: لكني أحب أن أقتلك.
فاقتحم عن فرسه فعقره، وسلّ سيفه كأنّه شعلة نار، وأقبل عمرو مهاجمًا عليًا، فصدَّه برباطة جأش، وأرداه قتيلاً، فعلا التكبير والتهليل في صفوف المسلمين.
وحينما قتل عليَّ عمرواً أقبل نحو رسول الله "صلى الله عليه وسلم" ووجهه يتهلل، فقال له عمر بن الخطّاب: هلاّ سلبته يا علي درعه، فإنّه ليس في العرب درع مثلها؟ فقال عليّ: (إنّي استحييت أن أكشف سوءة ابن عمّي).
وقال عليّ أبياتاً في قتل عمرو، منها:
لا تحسبنّ الله خاذل دينه ... ونبيّه يا معشر الأحزابِ
ولمَّا رجع سيدنا عليّ ظافرًا، استقبله رسول الله "صلى الله عليه وسلم" وهو يقول: (لَمُبَارَزَة عَليّ بن أبي طالب لِعَمرو بن عبد ودٍّ أفضلُ من عَمل أُمَّتي إلى يوم القيامة).
وفي رواية: (ضربة علي يوم الخندق تعدل عبادة الثقلين).
فلولا الموقف البطولي لسيدنا علي، لاقتحم جيش المشركين المدينة على المسلمين بذلك العدد الهائل، وهكذا كانت بطولته في غزوة الخندق، فكانت أهمّ عناصر النصر لمعسكر الإيمان على معسكر الكفر والضلال، أقام المشركون بضعًا وعشرين ليلة لم يكن بينهم وبين المسلمين حرب إلاّ الرمي بالنبل والحصى، ولكن بعد عبور أحد صناديد الشرك والكفر، وهو عمرو بن عبد ودٍّ العامري الخندق، ومبارزة عليَّ بن أبي طالب، وقتله لعمرو، تحقّق النصر للإسلام والمسلمين في الثالث من شوال 5 هـ .
صاحب راية الفتح في خيبر:
كان عليّ بن أبي طالب، كرم الله وجهه، هو الذي اختاره رسول الله "صلى الله عليه وسلم"، من بين الصحابة ليحمل الراية يوم خيبر فاتحًا، قال رسول الله "صلى الله عليه وسلم"، (لأعطين الراية غدًا رجلا يفتح الله على يديه).
 قال الراوي:
فبات الناس يفكرون في ليلتهم أيهم يعطاها، فلما أصبح الناس غدوا على رسول الله "صلى الله عليه وسلم"، كلهم يرجو أن يعطاها، فقال: (أين علي بن أبي طالب؟)، فقالوا: يشتكي عينيه، قال: (فأرسلوا إليه فأتوني به) فلما جاء بصق في عينيه ودعا له، فبرأ حتى كأن لم يكن به وجع، فأعطاه الراية، قال علي: يارسول الله، أقاتلهم حتى يكونوا مثلنا؟ فقال: (انفذ على رسلك حتى تنزل بساحتهم، ثم ادعهم إلى الإسلام، وأخبرهم بما يجب عليهم من حق الله فيه، فو الله لأن يهدي الله بك رجلا واحدًا، خير لك من أن يكون لك حمر النعم).. وقد فتح الله على يديه.
كما أن عليّ بن أبي طالب هو الذي كتب الاتفاقية بين المسلمين وأهل مكة يوم الحديبية، بإملاء الرسول "صلى الله عليه وسلم"، وكان عليّ من النبي بمنزلة هارون من موسى.
فى غزوة تبوك خَلَّفَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ على أهله.
فَقَالَ عليّ: يَا رَسُولَ اللهِ تُخَلِّفُنِي فِي النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ؟
فَقَالَ "صلى الله عليه وسلم": (أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى؟ غَيْرَ أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي).
لزوم حب عليّ: أخرجه الإمام مسلم بسنده، قَالَ: قَالَ عَلِيٌّ: وَالَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ، وَبَرَأَ النَّسَمَةَ، إِنَّهُ لَعَهْدُ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ ـ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ـ إِلَيَّ: (أَنْ لَا يُحِبَّنِي إِلَّا مُؤْمِنٌ، وَلَا يُبْغِضَنِي إِلَّا مُنَافِقٌ).
مراقبته للناس
وكَانَ عَلِيٌّ يَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ وَحْدَهُ وَهُوَ خَلِيفَةٌ، يُرْشِدُ الضَّالَّ وَيُعِينُ الضَّعِيفَ، وَيَمُرُّ بِالْبَيَّاعِ وَالْبَقَّالِ فَيَفْتَحُ عَلَيْهِ الْقُرْآنَ، وَيَقْرَأُ (تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا). ثُمَّ يَقُولُ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِي أَهْلِ الْعَدْلِ وَالتَّوَاضُعِ مِنَ الْوُلَاةِ وَأَهْلِ الْقُدْرَةِ مِنْ سَائِرِ النَّاسِ.
HENDEK SAVAŞI HAZRETİ ALİ VE AMR BİN ABD-Ü VEDD EL-‘ÂMİRİYY -HENDEK SAVAŞI-
Hendek Savaşı, hicretten sonra Müslümanlarla müşrikler arasında yapılan üçüncü büyük savaştır. Hicretin 5. yılında miladi 627’de vuku bulmuştur. Savaştan önce Medine şehrinin etrafı Müslümanlar tarafından hendekler kazılarak çevrildiği için bu savaşa Hendek Savaşı denmektedir.
Savaşın Nedenleri ve Hendek Kazılması Olayı
Müşrikler Bedir Savaşı’nda ağır bir yenildi almışlardı. Ayrıca bu savaşta Müşriklerin önde gelen isimlerinden çoğu da öldürülmüştü. Bu sebeple Müşrikler aradan bir yıl geçince tekrar Müslümanların üzerine yürümüş ve Uhud Savaşı yapılmıştı. Uhud Savaşı müşriklerin galibiyeti ile sonuçlanmış gibi görünse de; müşrikler yine de amaçlarına tam olarak ulaşamamıştı. Nihayet hicretin beşinci yılında Müşrikler Müslümanların sonunu getirmek için Mekkeden yola çıktılar.
Müşriklerin savaş hazırlığında olduğunu öğrenen Müslümanlar, nasıl karşı koyacaklarını düşünmeye başladılar. Çeşitli fikirler ortaya atıldı. Selman-ı Farısi ( r.a ) isimli sahabe şehrin etrafını hendekle çevirme fikrini öne sürdü. Peygamber efendimiz bu fikri beğendi ve ashabına sordu. Ashabı da fikri benimseyince şehrin etrafının hendeklerle çevrilmesine karar verildi. Böylece hendekler kazıldı ve Müslümanlar hendeklerin arkasında mevzilenerek şehri müdafaa etmeye başladılar.
Hendeği Geçmeyi Başaran Düşmanlar
Müşrikler Medineye geldiklerinde şehrin etrafının kazıldığını ve şehrin müdafaaya alındığını gördüler. Hendeği geçmeyi denediler anacak diğer tarafta mevzilenen Müslümanların okları gelmeye başlayınca gerisin geri çekilmek zorunda kaldılar. Ancak İçlerinde İkrime ve Amr bin Abduved’in de olduğu birkaç kişi hendeğin karşı tarafına geçmeyi başardı.
Amr bin Abduved’in Meydan Okuması
Amr b.Abduved kendisinden çok korkulan bir savaşçıydı. Araplar arasında ‘’ Amr bin savaşçıya bedeldir ’’ sözüyle anılırdı. Kimse onunla karşı karşıya gelmek istemezdi. Amr Hendeği aşıp karşıya geçince meydan okumaya ve ‘’ Kim karşıma çıkar ‘’ diye bağırmaya başladı. Bu meydan okumaya Hazreti Ali’den başkası karşılık veremedi. Yaşının da henüz genç olması nedeniyle Hazreti Ali’nin gitmesine ilk başta peygamberimizin gönlü razı olmadı. Ama Hazreti Ali çok ısrar edince peygamberimiz izin verdi.
Amr b. Abduved ve Hazreti Ali’nin Çarpışması
Hazreti Ali’yi karşısında gören Amr şaşırdı. Hazreti Ali Amr’a: ‘’ Ey Amr, Kureyş seni iki şeye çağırırsa birini mutlaka kabul edersin’’ dedi. Amr : ‘’ Beni neye çağıracaksın?’’ deyince Hazreti Ali : ‘’ Seni Allah’a Muhammed’e ve İslam’a çağırıyorum’’ dedi.  Amr : ’’ Benim buna ihtiyacım yok, diğerini söyle’’ deyince Hazreti Ali : ‘’ Öyleyse seni savaşa çağırıyorum’’ karşılığını verdi. Amr b. Abduved : ‘’ Sen daha küçüksün, seni öldürmek istemiyorum ‘’ dese de Hazreti Ali ‘’ Ben seni öldürmek istiyorum ‘’ diyerek onu tahrik etti.
Hazreti Ali ve Amr bin Abduved çarpışmaya başladılar. Amr gerçekten de çok kuvvetli bir savaşçıydı. Rivayetlere göre bir kılıç darbesiyle Hazreti Ali’nin kalkanını parçaladı. Ancak dövüşün sonunda Hazreti Ali, Amr bin Abduved’i mağlup etti. Bin savaşçıya bedeldir namıyla anılan Amr’ın sonu Allah’ın aslanı Hazreti Ali’nin elinden oldu.


16 Şubat 2019 Cumartesi

EBÛ DÂVÛD (RAHIMEHÜLLÂH) VE İMÂM-I A’ZAM EBÛ HANÎFE (RH.’A)’İN BEŞ (5) HADÎS-İ ŞERÎF, DÜNYÂ DÜZENİ!


16 ŞUBAT 2019 CUMARTESİ 

EBÛ DÂVÛD (RAHIMEHÜLLÂH) VE İMÂM-I A’ZAM EBÛ HANÎFE (RH.’A)’İN BEŞ (5) HADÎS-İ ŞERÎF, DÜNYÂ DÜZENİ!

 Bu bâriz olan beş (5) öğreti yüce muazzez ve mu’azzam dînimiz, Şeri’at-ı Garrâ’mız, Dîn-i Mübîn-i İslâm'dan başka hiçbir dîn-de yoktur... Sâdece bu beş (5) hadîs-i şerîf uygulansa yeryüzü vallâh-i hayat bulur!

 

4800 HADÎS-İ ŞERÎF’TEN SEÇTİKLERİ 5 TÂNESİNDEN;

Ebû Dâvûd (rahımehüllâh) Süleymân b. el-Eş’as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî (ö. 275/889) --- Kütüb-i Sitte’den biri olan es-Sünen’in müellifi, muhaddis --- Ve İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe (rh.’a)’den şu (Beş) Hadîs-i Şerîf’i nakletmekte fayda görüyorum…

 

Kitâbı es-Sünen’i, İmâm Ahmed İbn-ü Hanbel’e arz etti. İmâm Ahmed, beğendi ve istihsân[1] etti. Ebû Dâvud (rh.’a.) der ki:

 

Ebû Dâvud (rahmetüllâh-i ‘aleyh) şu 4 tâne Hadîs-i Şerîf’i ezberleyen kişi bunlarla amel ederse 5274 Hadîs-i Şerîf ile amel etmiş gibi olur diyor. Nedir o dört (4) Hadîs-i Şerîf:

 

---“Rasûlüllâh (‘aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm)’dan beş yüz bin Hadis-i Şerîf yazdım. Bunlardan 4800 Hadis-i Şerîf seçtim ve bu kitâba koydum. Kitâbda sahîh, sahîhe benzeyen ve sahîhe yakın olan rivâyetler mevcûddur. Kişinin dînini doğru tutması için bu Hadis-i Şerif’lerden şu dört (4) tânesi kâfidir.”[2]

İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe (rh.’a)’nin Oğlu Hammâd’a, “El-Vasıyye=Vasıyyetinde” şöyle demiştir. --- “Beşyüzbin Hadis-i Şerîf’den seçtiğim şu beş (5) Hadis-i Şerîf ile amel et!”

 1-     “Ameller (in kıymeti) ancak niyetlere göredir. Herkesin niyet ettiği ne ise, eline geçecek olan da ancak odur.”

2-    “Kişinin mâ-lâyani’yi (=lüzumsuz ve boş= -kendini ilgilendirmeyen şeyleriterk etmesi İslâmının güzel oluşundandır (güzelliğindendir).”

 3-    “Sizden biri, kendi (nefsi) için istediğini (Müslüman) kardeşi için de (arzu edip) istemezse etmedikçe, (kemâliyle/gerçek mânâda) îmân etmiş olamaz.”

 4-   “Helâl belli, harâm da bellidir. İkisi arasında (helâl mı, harâm mı belli olmayan bir takım) şüpheli şeyler vardır ki, çok kimseler bunları bilmezler.”

   5-    “Müslüman, elinden ve dilinden Müslümanların selâmette kaldığı kimsedir.”

 6-   “Komşusu açken tok yatan bizden değildir.”

 

1-      Birinci: Ameller Niyetlere Göredir

 

 

(١) - ٦٦٨٩-حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَع۪يدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الوَهَّابِ، قَالَ: سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَع۪يدٍ، يَقُولُ: أَخْبَرَن۪ي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاه۪يمَ (التَّيْمِيُّ)، أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ، يَقُولُ: سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُ يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللّٰهِ يَقُولُ: 

"إِنَّمَا الْاَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوٰى،

فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ اِلَى اللّٰهِ وَرَسُولِه۪ فَهِجْرَتُهُ اِلَى اللّٰهِ وَرَسُولِه۪، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلٰى دُنْيَا يُص۪يبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا (يَتَزَوَّجُهَا) فَهِجْرَتُهُ إِلٰى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ." [3] أخرجه الخمسة.

(1) - 6689 --- … “Ben Ömer İbnü’l-Hattâb (r.’a.)’dan işittim, şöyle diyordu: Ben Rasûlüllâh (‘aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm)’dan işittim, şöyle buyuruyordu: --- “Ameller (in kıymeti) ancak niyetlere göredir. Herkesin niyet ettiği ne ise, eline geçecek olan da ancak odur. Öyleyse kimin hicreti Allâh (-ü Te’âlâ-y)’a ve Rasûlüne yönelik ise, onun hicreti Allâh (-ü Te’âlâ-y)’a ve Rasûlüne varıcıdır. Her kimin de hicreti, nâil olacağı (elde edeceği) bir dünyâya (dünyâ malına) veyâ nikâhlanacağı (evleneceği) bir kadından dolayı ise, onun hicreti de o hicretine sebeb olan şeyedir.”[4]

 

2-      İkinci: Mâ-lâya’ni-yi Terk Etmek


                    عَنْ أَب۪ي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّٰهِ :

"مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لَا يَعْن۪يهِ."[5]

(٢) -  ٢٣١٦- حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ الْبَغْدَادِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ قَالَ: حَدَّثَنَا أَب۪ي، عَنْ الْاَعْمَشِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ: تُوُفِّيَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِه۪ فَقَالَ - يَعْن۪ي رَجُلًا -: "أَبْشِرْ بِالْجَنَّةِ"، فَقَالَ رَسُولُ اللّٰهِ "أَوَلَا تَدْر۪ي فَلَعَلَّهُ تَكَلَّمَ ف۪يمَا لَا يَعْن۪يهِ أَوْ بَخِلَ بِمَا لَا يَنْقُصُهُ."

٢٣١٧- حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، وَغَيْرُ وَاحِدٍ، قَالُوا: حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، عَنْ إِسْمَاع۪يلَ بْنِ عَبْدِ اللّٰهِ بْنِ سَمَاعَةَ، عَنْ الْاَوْزَاعِيِّ، عَنْ قُرَّةَ، عَنْ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَب۪ي سَلَمَةَ، عَنْ أَب۪ي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّٰهِ

"مِنْ حُسْنِ إِسْلَامِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لَا يَعْن۪يهِ."[6]

(2)   2316--- … “Enes (r.’a.)’den rivâyete göre, şöyle demiştir: --- “Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem)’in ashâbından bir kişi vefât etti. Bu arada bir adam o kimse için:

 --- “Cennetle sevin bakalım (Cennet mübârek olsun!)” dedi.

 

Bunun üzerine Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle buyurdu:

 --- “Nereden biliyorsun? Belki de o kimse mâ-lâ ya’nî (kendisini ilgilendirmeyen bir konuda lüzumsuz sözler sarfetmiş) konuşmuştur, veyâ kendisine noksanlık vermeyecek bir miktârda cimrilik etmiştir! (Küçücük bir sadakayı vermekten imtinâ etmiştir -geri durmuştur).”

 

2317--- … “Ebû Hüreyre (r.’a.)’den rivâyete göre, Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle buyurmuştur: --- “Bir kimsenin lüzumsuz ve boş şeyleri terk etmesi iyi bir Müslüman oluşundandır.”

 2318--- … Ali b. Hüseyin’den rivâyete göre, Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle buyurmuştur:

 --- “Kişinin mâ-lâyani’yi (=lüzumsuz ve boş= (kendini ilgilendirmeyen şeyleri) terk etmesi İslâmının güzel oluşundan-dır (güzelliğindendir).”[7]

 Mâ-lâ ya’nî (boş şeyleri) terk etmek, insanın iyi Müslüman olduğunun göstergesidir.”[8]

 

Ecdâdımız ne güzel söylemiş: “Sükût-ü lisân, selâmet-i insan!” Mâ-lâ ya’nî denilen boş lakırdı ve gereksiz sözlerden dâimâ uzak kalmaya çalışmalıyız.

 Yâni kişinin kendisini alâkadar etmeyen şeyleri terk etmesi İslâmiyetinin kemâlinden, tamamından ve ahkâmına tam teslimiyetindendir.

 Futbol seni alâkadar ediyor mu kardeşim, adam gol attı sana bir faydası var mı? adam dedikodu yapıyor sende dinliyorsun, ölü kardeşinin etini yiyorsun, sana zarârı var faydası yok, o zaman oturmayacaksın İslâm ahlâkı, edebi neyi telkin ediyor, eğer bir yerde Müslüman faydası yoksa onu terk edeceksin…

3-      Üçüncü: Kendisi İçin İstediğini Müslüman Kardeşi İçin Etmedikçe, Îmân Etmiş Olamaz


 (٣) - ١٣- حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيٰى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيِّ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، قَالَ: حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ قَالَ: "وَالَّذ۪ي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِه۪، لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ، حَتّٰى يُحِبَّ لِاَخ۪يهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِه۪ (مِنَ الْخَيْرِ)."[9]

لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ، حَتّٰى يُحِبَّ لِاَخ۪يهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِه۪

13--- … “Bize Müsedded İbn-i Musedded tahdîs edip şöyle dedi: Bize Yahyâ İbn-i Saîd el-Kattân Şu'be İbn-i Haccâc'dan, o da Ka­tâde İbn-i Diâme es-Sedîsî'den, o da Enes İbn-i Mâlik'ten, o da Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem)’den tahdîs etti. Ve kezâ Hüseyin el-Muallim'den; dedi ki: Bize Katâde, Enes (r.’a)'den tahdîs etti. Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle buyurdu:

 

--- “Nefsimi elinde tutan Allâh'a yemîn ederim ki, sizden biri hayırdan kendi (nefsi) için istediğini (Müslüman) kardeşi için de (arzu edip) etmedikçe, (kemâliyle gerçek mânâda) îmân etmiş olamaz” (mükemmel/hakîkî) mânâda (bir şekilde) îmân etmiş (Mü’min/Müslüman) olmaz. Buyurdu.”[10]

13--- … “Bize Müsedded İbn-i Musedded tahdîs edip şöyle dedi: Bize Yahyâ İbn-i Saîd el-Kattân Şu'be İbn-i Haccâc'dan, o da Ka­tâde İbn-i Diâme es-Sedîsî'den, o da Enes İbn-i Mâlik'ten, o da Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem)’den tahdîs etti. Ve kezâ Hüseyin el-Muallim'den; dedi ki: Bize Katâde, Enes (r.’a)'den tahdîs etti. Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle buyurdu:

 --- “Sizden biri, kendi (nefsi) için istediğini (Müslüman) kardeşi için de (arzu edip) istemezse etmedikçe, (kemâliyle/gerçek mânâda) îmân etmiş olamaz” buyurdu.”[11]

٧٣- (٤٦) حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَع۪يدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، جَم۪يعًا عَنْ إِسْمَاع۪يلَ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ: حَدَّثَنَا إِسْمَاع۪يلُ، قَالَ: أَخْبَرَنِي الْعَلٰٓاءُ، عَنْ أَب۪يهِ، عَنْ أَب۪ي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللّٰهِ قَالَ: "لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ."[12]

73- (46) --- … “Bize Yahyâ b. Eyyûb ile Kuteybetü'bn-ü Said ve Ali b. Hucr -cem’an- İsmail b. Ca'fer'den rivâyet ettiler. İbn-i Eyyûb dedi ki: Bize İsmâ’îl rivâyet etti. Dedi ki: Bana el-AIâ' babasından, o da Ebu Hüreyre'den naklen haber verdi ki, Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem):

 

--- “Komşusu şerrinden emîn olmayan kimse cennete giremez” buyur­muşlardır.[13]

٦٠١٦- حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَب۪ي ذِئْبٍ، عَنْ سَع۪يدٍ، عَنْ أَب۪ي شُرَيْحٍ، أَنَّ النَّبِيَّ قَالَ: "وَاللّٰهُ لَا يُؤْمِنُ، وَاللّٰهُ لَا يُؤْمِنُ، وَاللّٰهُ لَا يُؤْمِنُ، ق۪يلَ وَ مَنْ يَا رَسُولَ اللّٰهِ؟ قَالَ:

"اَلَّذ۪ى لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ." [14]

6016--- … “Bize Âsim İbn-i ‘Alî tahdîs etti. Bize İbnu Ebî Zi'b, Saîd'den; o da Ebû Şurayh'ten tahdîs etti ki, Peygamber (‘aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) arka arkaya üç kerre:

 

—  "Vallâhi îmân etmiş olmaz, vallâhi îmân etmiş olmaz, vallâ­hi îmân etmiş olmaz!” buyurdu. (Mecliste hâzır bulunanlar tarafından)

 

--- “Yâ Rasûlellâh! Bu îmân etmiş olmayan kimdir?” diye sorul­du.

 

Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem):

 “Komşusu zararlarından (zulümlerinden), şerlerinden emîn olmayan kimse­dir” diye cevâb verdi.[15]

٦٠١٦- حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَب۪ي ذِئْبٍ، عَنْ سَع۪يدٍ، عَنْ أَب۪ي شُرَيْحٍ، أَنَّ النَّبِيَّ قَالَ: "وَاللّٰهُ لَا يُؤْمِنُ، وَاللّٰهُ لَا يُؤْمِنُ، وَاللّٰهُ لَا يُؤْمِنُ، ق۪يلَ وَ مَنْ يَا رَسُولَ اللّٰهِ؟ قَالَ: "اَلَّذ۪ى لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ." [16]

 




  
 بسم الله الرحمن الرحيم ﴿ يَوْمَ لَايَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَۙ ﴿٨٨﴾ اِلَّا مَنْ اَتَى اللّٰهَ بِقَلْبٍ سَل۪يمٍۜ  [سورة الشعرآء:٢٦/٨٨-٨٩]

“O gün ki ne mal fayda verir ne oğullar!” (88) “Allâh’a arınmış bir kalb ile gelen başka.”[17] 


4-      Dördüncü: Helâl Ve Harâm Bellidir

 


(٤) - ٥٢- حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَش۪يرٍ، يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللّٰهِ يَقُولُ: 

"اَلْحَلَالُ بَيِّنٌ، وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ"

وَبَيْنَهُمَا مُشَبَّهَاتٌ لَا يَعْلَمُهَا كَث۪يرٌ مِنَ النَّاسِ، فَمَنِ اتَّقَى الْمُشَبَّهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِد۪ينِه۪ وَعِرْضِه۪، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ: كَرَاعٍ يَرْعٰى حَوْلَ الْحِمٰى، يُوشِكُ أَنْ يُوَاقِعَهُ، أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلَا إِنَّ حِمَى اللّٰهِ ف۪ي أَرْضِه۪ مَحَارِمُهُ، أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً: إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ."[18]

 52--- … Âmir dedi ki: Ben Nu’mân b. Beşîr (r.’a.)’den şöyle derken işittim: Ben Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem)’dan şöyle buyururken işittim:

 

“Şurası muhakkak ki, Helâller apaçık belli, harâm da apaçık bellidir. Bu ikisi arasında (helâl mı, harâm mı belli olmayan bir takım) şüpheli şeyler vardır ki, insanlardan çoğu kimseler bunları bilmezler. Her kim şüpheli şeylerden sakınırsa, dînini ve ‘ırzını da tertemiz korumuş olur. Her kim de şüpheli şeylere düşüp dalarsa, (içine girmek yasak olan) tıpkı koruluk etrâfında davarlarını otlatan bir çoban gi­bi, çok sürmez içeriye düşebilir. Haberiniz olsun! Dikkat edin (Haberiniz olsun)! Her melikin (padişâhın) girilmesi yasak bir arâzisi (koruluğu) vardır. kendine mahsûs bir koruluğu olur. Gözünüzü açın Unutmayın ki! Allâh-ü Te’âlâ’nın yeryüzündeki koruluğu da harâm ettiği şeylerdir. Haberiniz olsun (şunu iyi bilin) ki! Bedenin içinde, cesette küçücük bir lokmacık et parçası vardır ki iyi olursa bütün beden


iyi olur; bozuk olursa bütün beden
(cesedin tamamı) bozulur. Haberiniz olsun! İşte o (et parçası) kalbdir.”[19]

Nu’mân İbn-i Beşîr (radıyellâh-ü anhümâ) Rasûlüllâh (sallâllâh-ü ‘aleyh-i ve sellem)’i şöyle buyururken dinledim, dedi:

 

5-      Beşinci: Müslüman, Elinden Ve Dilinden Emîn Olunan Kimsedir

(٥) - ٦٤٨٤- حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ عَبْدَ اللّٰهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ: قَالَ النَّبِيُّ 

"اَلْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ لِسَانِه۪ وَيَدِه۪"

(زادة  الترمذي) - (وَالمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلٰى دِمَآئِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ)- وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللّٰهُ عَنْهُ."[20]


2484--- … “Âmir eş-Şa'bî şöyle demiştir: Ben Abdullâh İbn-i Amr'dan işittim, şöyle diyordu: Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem):

 

--- “Müslüman, elinden ve dilinden diğer Müslümanların selâmette kaldığı (güvendiği) emîn olduğu kimsedir. -Mü’min ise insanların canları ve malları husûsunda güvendikleri kişidir.-Muhâcir de Al­lâh'ın nehyettiği şeyleri terkedendir” buyurdu.[21] 

6-      Altıncı: Komşusu Açken Tok Yatan Bizden Değildir


Hz. Peygamber (sallâllâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle buyurdu: "Komşusu açken tok yatan bizden değildir..."

(٦) - ٨٩٥- أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعْدُونٍ الْمَوْصِلِيُّ، ثَنَا أَبُو الطَّيِّبِ عُثْمَانُ بْنُ الْمُنْتَابِ، أبنا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ، أبنا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ: أبنا عَبْدُ اللّٰهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أبنا سُفْيَانُ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَع۪يدٍ، عَنْ أَب۪يهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، قَالَ: بَلَغَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ أَنَّ سَعْدًا، اتَّخَذَ قَصْرًا، فَأَنْفَذَ إِلَيْهِ: إِنَّمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللّٰهِ  يَقُولُ:

"لَا يَشْبَعُ الْمُؤْمِنُ دُونَ جَارِه۪"

لَا يَشْبَعُ الْمُؤْمِنُ دُونَ جَارُهُ." [22]

"Lâ yeşbe'ul mü'min-ü dûne cârihî."

 

Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) Efendimiz bir hadîs-i şerîflerinde şöyle buyurmuşlardır:

 

895--- … “Ömer b. Hattâb (r.’a) Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem)’den şöyle işittiğini dedi: --- “Mümin, komşusu aç dururken karnını doyurmaz.” --- “Komşusu açken tok yatan bizden değildir.”[23]

 

Allâh Rasûlü: “Yanı başındaki komşusu açken tok yatan kimse, îmân etmemiştir.”[24]



[1] İstihsân: Lügât olarak güzel bulma, beğenme demektir.

[2] Kütüb-i Sitte, 1/227-228.

[3] صحيح البخاري، كتاب الأيمان و النذور (٨٣)، باب: النية في الأيمان (٢٣/٢٣)، رقم الحديث:٦٦٨٩، ص:٩٢٢.

[4] Buhârî, Kitâbü’l-Eymân Ve’n-Nüzûr (83), Yemînlerde Niyet (in Esâs Olduğu) Bâbı (23/23), Hadîs no:6689, s:922; Bed’ü’l-Vahy 1, Itk 6, Menâkıbü’l-Ensâr 45, Nikâh 5, Eymân 23, Hiyel 1; Müslim, İmâret 155, (1907); Ebû Dâvud, Talâk 11, (2201); Tirmizi, Fedâilü’l-Cihâd 16, (1647); Nesâî, Tahâret 60, (1, 59, 60; Kütüb-i Sitte, 16/114.

[5] سنن الترمذي، كتاب الزهد (٣٣)، باب: (١١)، رقم الحديث:٢٣١٦-٢٣١٨، ص:٣٨٢-٣٨٣. (هٰذَا حَد۪يثٌ غَر۪يبٌ لَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَد۪يثِ أَب۪ي سَلَمَةَ، عَنْ أَب۪ي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا مِنْ هٰذَا الْوَجْهِ)

[6]سنن الترمذي، كتاب الزهد (٣٣)، باب: (١١)، رقم الحديث:٢٣١٦-٢٣١٨، ص:٣٨٢-٣٨٣. (هٰذَا حَد۪يثٌ غَر۪يبٌ لَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَد۪يثِ أَب۪ي سَلَمَةَ، عَنْ أَب۪ي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ﷺ إِلَّا مِنْ هٰذَا الْوَجْهِ).

[7] Tirmizî, Zühd 11, (2217; Kütüb-i Sitte, 16/377.

[8] Tirmizî, Kitâbü’z-Zühd (33), Kişinin Lüzümsuz Boş Şeyleri Terk etmesi İyi Müslüman Oluşundandır Bâbı (11), Hadîs no:2316-2318, s:382-383; İbn Mâce, Fiten: 21; Muvattâ, Cami: 2. (Tirmizî: Bu hadis garib olup bu hadisi Ebû Seleme’nin Ebû Hüreyre’den bu şekilde rivâyetiyle bilmekteyiz. --- Tirmizî: Zührî’nin arkadaşlarından pek çok kimse bu hadisi Zührî’den, Ali b. Hüseyin’den, Mâlik’in hadisine benzer şekilde fakat mürsel olarak rivâyet etmişlerdir. Bu rivâyet benim yanımda Ebû Seleme’nin, Ebû Hüreyre’den ve Ali b. Hüseyin’den yaptığı rivâyetten daha sağlamdır. Çünkü Ali b. Hüseyin Ali b. Ebî Tâlib’e yetişememiştir.)

[9]صحيح البخاري، كتاب الإيمان (٢)، باب: من الإيمان أن يحب لأخيه ما يحب لنفسه (٧/٧)، رقم الحديث:١٣، ص:٨-٩

[10] Buhârî, Kitâbü’l-Îmân (2), Kişinin Kendi Nefsi İçin Arzu Ettiğini Kardeşi İçin De Arzu Etmesi Îmândandır Bâbı (7/7), Hadîs no:13, s:8-9. (el-HUBB, "hâ" nın dammı ve "bâ" nın teşdîdiyle ‘dostluk ve sevgi’ ma'nâsına isim­dir. Müellif Basâir'de bu resme tahkîk eylemiştir ki, ma'lûm ola ki işbu hubb maddesi lûgatta beş ma'nâ üzere devr edicidir: 1. Safâ ve beyaz ma'nâsına... 2. Uluvv ve zuhûr ma'nâsına... 3. Lüzûm ve sübût ma'nâsınadır; deve çöktüğü ve kalkmadığı zaman habbe'l-baîru derler, 4. Hulûs ve lubâb ma'nâsınadır: Kal­bin özü ve dâhili demek olan habbetü’l-kalb sözü bundandır. Hubûbât'ın tekili olan habbe de bundandır, çünkü bir şeyin aslı ve kıvâmının maddesidir, 5. Hıfz ve imsak ma'nâsınadır. İçinde suyu muhâfaza edip tutmakta olan kaba habbü’l­-mâ' denmesi de bundandır. Bunda aynı zamânda sübût ma'nâsı da vardır. Hâ­sılı zâhir bir iştir ki, işbu beş ma'nâ mahabbet ve vedâdın lâzımelerindendir. Zîrâ kalbin safâsı, irâdesi ve derûnun taalluku mahbûb tarafına kemâl üzere uluvv ve zuhûru ve sübûtunun luzûmu ve muhibbin kalbinin özü mahbûba îhâle olunması ve derûnda alâkasının mahfûz olması ve mahabbet bâ'bında derkâr­dır. Bu vechile mahabbet husûsunda anılan beş ma'nâ topluca gerçekleşmiştir. Hulâsa bu ma'nâları câmi olan mefhûma delâlet edici olmak için hubb madde­sini koydular ki, boğazın en ötesinden olan hâ harfiyle dudak harfi olan bâ'dan mürekkeb olduğu için, gûyâ ki muhibbin ibtidâ ve intihâ hâl ve şânı baştanbaşa mahbûbuna münhasır olup, araya şâir eşyânın girmesi olmadığını telmîh ve iş'­âra mebnîdir. Asıl mahabbetin dahî şânı böylece olmak lâzımdır. Bundan nok­san olursa, ona mahabbet denmesi sahîh ve revâ değildir (Kâmûs Ter.)

Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) bu hadîsinde ahlâkın en büyük asıllarından birini bu kadar câ­mialı ve vecîz ifâdesiyle kânûnlaştırmıştır. --- (Mehmed Sofuoğlu, Sahîh-i Buhârî ve Tercemesi, Ötüken Yayınları: 1/169-170.); Kütüb-i Sitte, 1/227-228.

[11] Buhârî, Kitâbü’l-Îmân (2), Kişinin Kendi Nefsi İçin Arzu Ettiğini Kardeşi İçin De Arzu Etmesi Îmândandır Bâbı (7/7), Hadîs no:13, s:8-9. (el-HUBB, "hâ" nın dammı ve "bâ" nın teşdîdiyle ‘dostluk ve sevgi’ ma'nâsına isim­dir. Müellif Basâir'de bu resme tahkîk eylemiştir ki, ma'lûm ola ki işbu hubb maddesi lûgatta beş ma'nâ üzere devr edicidir: 1. Safâ ve beyaz ma'nâsına... 2. Uluvv ve zuhûr ma'nâsına... 3. Lüzûm ve sübût ma'nâsınadır; deve çöktüğü ve kalkmadığı zaman habbe'l-baîru derler, 4. Hulûs ve lubâb ma'nâsınadır: Kal­bin özü ve dâhili demek olan habbetü’l-kalb sözü bundandır. Hubûbât'ın tekili olan habbe de bundandır, çünkü bir şeyin aslı ve kıvâmının maddesidir, 5. Hıfz ve imsak ma'nâsınadır. İçinde suyu muhâfaza edip tutmakta olan kaba habbü’l­-mâ' denmesi de bundandır. Bunda aynı zamânda sübût ma'nâsı da vardır. Hâ­sılı zâhir bir iştir ki, işbu beş ma'nâ mahabbet ve vedâdın lâzımelerindendir. Zîrâ kalbin safâsı, irâdesi ve derûnun taalluku mahbûb tarafına kemâl üzere uluvv ve zuhûru ve sübûtunun luzûmu ve muhibbin kalbinin özü mahbûba îhâle olunması ve derûnda alâkasının mahfûz olması ve mahabbet bâ'bında derkâr­dır. Bu vechile mahabbet husûsunda anılan beş ma'nâ topluca gerçekleşmiştir. Hulâsa bu ma'nâları câmi olan mefhûma delâlet edici olmak için hubb madde­sini koydular ki, boğazın en ötesinden olan hâ harfiyle dudak harfi olan bâ'dan mürekkeb olduğu için, gûyâ ki muhibbin ibtidâ ve intihâ hâl ve şânı baştanbaşa mahbûbuna münhasır olup, araya şâir eşyânın girmesi olmadığını telmîh ve iş'­âra mebnîdir. Asıl mahabbetin dahî şânı böylece olmak lâzımdır. Bundan nok­san olursa, ona mahabbet denmesi sahîh ve revâ değildir (Kâmûs Ter.)

Rasûlüllâh (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) bu hadîsinde ahlâkın en büyük asıllarından birini bu kadar câ­mialı ve vecîz ifâdesiyle kânûnlaştırmıştır. --- (Mehmed Sofuoğlu, Sahîh-i Buhârî ve Tercemesi, Ötüken Yayınları: 1/169-170.)

[12] صحيح مسلم، كتاب الإيمان (١)، باب: بيان تحريم إيذاء الجار (١٨)، رقم الحديث: ٧٣- (٤٦)، ص:٥٠.

[13] Müslim, Kitâbü’l-Îmân (1), Komşuya Eziyetin Harâm Kılındığını Beyân Bâbı (18), Hadîs no:73- (46), s:50. (Zâhirine bakılırsa bu hadîs cennete girmesin diye bedduâ değil, gire­meyeceğini ihbârdır. Müslim sarihi   el-Übbi   de buna kâildir. Bevâik: Bâikanın cem'idir. Bâika: Şer, belâ, gâile, mühlik olan şey ve ansızın başa gelen sıkıntı mâ'nâlanna gelir. Bir kimsenin şerrinden kor­kulması o kimse için ma'siyyettir. Hâl böyle olunca; Allâh'ın son derece makâm-ı ihtirâma yükselttiği ve ikrâm olunmasını istediği, aksi takdirde cennete koymayacağını beyânla tehdidde bulunduğu komşuya fenâlık yap­manın ne demek olacağını bir düşünmelidir.)

[14] صحيح البخاري، كتاب الأدب (٧٨)، باب: إثم من لا يأمن جاره بوايقه (٢٩/٢٩)، رقم الحديث:٦٠١٦، ص:٨٤٠. (تَابَعَهُ شَبَابَةُ، وَأَسَدُ بْنُ مُوسَى، وَقَالَ حُمَيْدُ بْنُ الأَسْوَدِ، وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، وَشُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ المَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ.)

[15] Buhârî, Kitâbü’l-Edeb (78), Komşusu Zulümlerinden Emîn Olmayan Kimsenin Günâhı Bâbı (29/29), Hadîs no:6016, s:740; Kütüb-i Sitte, İ. Cânân, 10/209.

 

[16]صحيح البخاري، كتاب الأدب (٧٨)، باب: إثم من لا يأمن جاره بوايقه (٢٩/٢٩)، رقم الحديث:٦٠١٦، ص:٨٤٠. (تَابَعَهُ شَبَابَةُ، وَأَسَدُ بْنُ مُوسَى، وَقَالَ حُمَيْدُ بْنُ الأَسْوَدِ، وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، وَشُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ المَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ.)

[17] Şu’arâ’ Sûresi, 26/88-89.

[18] صحيح البخاري، كتاب الإيمان (٢)، باب: فضل من استبرأ لدينه (٣٩/٤٠)، رقم الحديث: ٥٢، ص:١٤.

[19] Buhârî, Kitâbü’l-Îmân (2), Dînini Tertemiz Yapmak İsteyen Kimsenin Fazîleti Bâbı (39/40), Hadîs no:52, s:14.

[20] صحيح البخاري، كتاب الرقاق (٨١)، باب: الانتهاء عن المعاصي (٢٦/٢٦)، رقم الحديث:٦٠١٦، ص:٨٩٨

[21] Buhârî, Kitâbü’r-Rikâk (81), Ma'siyetlerden Vazgeçme (nin Vucûbu) Bâbı (26/26), Hadîs no:6016, s:898; Müslim, İman: 14; Tirmizî, Îmân, 12, Hadîs no:2627; Nesâî, Îmân, 8.

[22]الكتاب: مسند الشهاب، المؤلف: أبو عبد الله محمد بن سلامة بن جعفر بن علي بن حكمون القضاعي المصري (المتوفى: ٤٥٤ هـ)، المحقق: حمدي بن عبد المجيد السلفي، الناشر: مؤسسة الرسالة – بيروت، الطبعة: الثانية، ١٤٠٧ – ١٩٨٦، عدد الأجزاء: ٢، ص:٢/٦٧.

[23]  Hakîm, Müstedrek, 4/183, h. no: 7307.

[24] Komşusunun, kendisinde ne gibi hakları bulunduğunu soran bir sahabeye Hz. Peygamber (sallellâh-ü ‘aleyh-i ve sellem) şöyle cevap vermiştir:

 

è “Hastalanırsa ziyaretine gidersin,

 

è Vefat ederse cenazesini kaldırırsın.

 

è Senden borç isterse borç verirsin.

 

è Darda kalırsa yardım edersin.

 

è Başına bir felâket gelirse teselli edersin.

 

è Evinin damını onunkinden yüksek tutma ki, onun rüzgârını kesmeyesin.

 

è Ya senin ne pişirdiğini bilmesin ya da pişirdiğinden ona da ver." (Y. Kandehlevi, Hayâtü`s-Sahâbe, 3/1068.)